سونوگرافی برای چه اندام هایی انجام می شود؟

 

سونوگرافی نوعی روش تصویربرداری پزشکی است که از امواج فراصوت یا اولتراسوند برای تولید تصاویری از ساختارهای درون بدن استفاده می‌کند. وجود این تصاویر برای تشخیص قطعی و درمان انواع بیماری‌ها لازم است. به‌همین‌دلیل، کیفیت بالای دستگاه سونوگرافی و استفاده از پیشرفته‌ترین دستگاه‌های به‌روز دنیا اهمیت زیادی دارد.

ازآنجایی‌که در این روش از اشعه ایکس یا امواج مغناطیسی استفاده نمی‌شود، بی‌خطر بوده و حتی برای مشاهده وضعیت جنین در حال رشد کارایی دارد.از دیگر مزایای سونوگرافی می‌توان به هزینه کم و راحتی بیمار حین انجام سونوگرافی اشاره کرد.

طبق آمار، درصدی از بیماران دچار کلاستروفوبیا (Claustrophobia) یا ترس از محیط بسته هستند. درصد دیگری نیز به به‌دلیل حساسیت به ماده حاجب یا کنتراست‌زا امکان انجام روش‌های تصویربرداری مانند سی‌تی‌اسکن (CT scan) یا ام‌آر‌آی (MRI) را ندارند. در این شرایط بهترین روش جایگزین، سونوگرافی یا عکسبرداری با اشعه ایکس است.

یکی از دلایلی که پزشکان از سونوگرافی به‌عنوان تست اولیه یاد می‌کنند و برای تشخیص دقیق‌تر به‌سراغ روش‌هایی مانند سی‌تی اسکن می‌روند، وضوح پایین‌تر تصاویر سونوگرافی معمولی است.جالب است بدانید که اخیرا با پیشرفت فناوری، دستگاه سونوگرافی با کنتراست بهبودیافته یا Contrast-Enhanced Ultrasound (CEUS) ارائه شده است. با مطرح شدن این روش دیگر مشکل وضوح تصاویر حل شده است و در بسیاری از ارزیابی‌های انجام شده می‌توان آن را به‌راحتی جایگزین سی‌تی‌اسکن یا ام‌آر‌آی کرد.

درباره سونوگرافی با کنتراست بهبودیافته بیشتر بدانید

در سال 2016 سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) این روش را برای تصویربرداری قلب و شکم تایید کرد. نکته قابل توجه این است که در گذشته برای شناسایی ضایعات کبدی و کلیوی نیاز به بیوپسی (نمونه‌برداری) بود اما در حال حاضر به کمک روش غیر تهاجمی CEUS یک تصویر دقیق برای تشخیص نوع ضایعه حاصل می‌شود. مطمئنا کاهش روش‌های تهاجمی می‌تواند منجر به کسب نتایج سریع‌تر، خطر کمتر عفونت و افزایش رضایت بیمار و پزشک شود.

داده‌های جدید نشان می‌دهند که دستگاه CEUS دارای پتانسیل جایگزینی به‌عنوان یک ابزار تصویربرداری تشخیصی در مواردی است که CT یا MRI گزینه‌های مناسبی برای بیماران نیستند. چرا که یکی از مهمترین ویژگی‌های آن، توانایی تصویربرداری بلادرنگ است در حالی‌که CT یا MRI با کنتراست تنها «عکس‌های فوری» ارائه می‌کنند که می‌تواند منجر به تشخیص اشتباه شود.

در سونوگرافی با کنتراست بهبودیافته نیز از امواج فراصوت برای ایجاد تصاویر استفاده می‌شود، فقط با این تفاوت که وجود میکروحباب‌ها (Microbubbles) یا حباب‌های بسیار ریز می‌تواند باعث افزایش کنتراست تصاویر شود.

اگرچه میکروحباب‌ها در سال 1980 معرفی شده‌اند، اما امروزه راه را برای انجام CEUS هموار کرده‌اند. در اصل با داشتن هسته‌ای با وزن مولکولی بالا و پوسته‌های لیپیدی یا آلبومین اطراف خود، زمان تصویربرداری طولانی‌تری را امکان‌پذیر می‌کنند.

مکانیسم عمل میکروحباب‌ها بدین شکل است که این حباب‌های ریز در خون حرکت می‌کنند و با توجه به اینکه امواج صوتی به هوا حساس هستند، کیفیت و جزئیات تصاویر سونوگرافی افزایش می‌یابد.

پزشکان معتقد هستند که یکی از مهم‌ترین مزایای CEUS، رزولوشن بالای آن برای مشاهده ضایعات و توده‌های کوچک است. مطالعات نیز نشان داده‌اند که با این روش سونوگرافی امکان مشاهده ابعادی در حدود 0.2 میلی‌متر وجود دارد، در‌حالی‌که در روش‌های تصویربرداری دیگر مانند CT و MRI، کوچکترین ابعاد در حدود 2 تا 3 میلی‌متر هستند.

به‌همین‌دلیل، CEUS روشی حساس و عالی برای نشانه‌گذاری تومور کبدی، درمان‌های مداخله‌ای کبد و بررسی نحوه انجام تکنیک ابلیشن است. از سایر کاربردهای موثر آن می‌توان به تصویربرداری دقیق از عروق اشاره کرد؛ زیرا حرکت میکروحباب‌های موجود در جریان خون باعث نمایش بهتر وضعیت عروق در حین تصویربرداری می‌شود.

البته قابل ذکر است که در صورت تزریق نامناسب میکروحباب‌ها در عروق، احتمال اینکه سایز یا تراکم خوبی نداشته باشند وجود دارد. مطمئنا در این شرایط آرتیفکت‌ تصاویر زیاد می‌شود و نمی‌توان انتظار کنتراست بالا داشت. به‌همین‌دلیل، تبحر و تجربه بالای رادیولوژیست برای انجام روش سونوگرافی با کنتراست بهبودیافته اهمیت ویژه‌ای دارد.

معرفی دستگاه‌های سونوگرافی مجهز به فناوری CEUS

در حال حاضر برترین برندهای تولیدکننده دستگاه‌های سونوگرافی یعنی جی‌ای هلث‌کیر (GE Healthcare) و فیلیپس (Philips) توانسته‌اند محصولاتی مجهز به این فناوری تولید کنند. شرکت جی‌ای هلث‌کیر یک کمپانی آمریکایی است که به‌عنوان بهترین تولیدکننده انواع دستگاه تصویربرداری در جهان شناخته شده است. شرکت هلندی فیلیپس نیز در زمینه تولید انواع تجهیزات تشخیصی و درمانی از بهترین‌ها است.

نقش سونوگرافی با کنتراست بهبودیافته در تشخیص و درمان بیماری کووید-19

اگرچه توموگرافی کامپیوتری با وضوح بالا (HR-CT) یک روش استاندارد طلایی برای ارزیابی وضعیت ریه‌ها و قفسه سینه است اما مراجعه مداوم بیماران مبتلا به کووید-19 برای سی‌تی‌اسکن ریه به کمک امواج مضر و سرطان‌زا اشعه ایکس واقعا غیرممکن است. هم‌چنین انتقال بیماران از بخش مراقبت‌های ویژه (ICU) برای انجام این تصویربرداری تشخیصی واقعا مشکل‌ساز است.

از‌آنجایی‌که سونوگرافی ریه به کمک دستگاه سونوگرافی با کنتراست بهبودیافته نتایج مشابه HR-CT ارائه می‌دهد، اخیرا پزشکان تمایل بیشتری به آن نشان می‌دهند. همچنین در ارزیابی پنومونی نسبت به عکسبرداری با اشعه ایکس روش دقیق‌تری است.

ویژگی‌های بارز پیشرفته‌ترین دستگاه‌های سونوگرافی

بهتر است بدانید که جدیدترین و پیشرفته‌ترین دستگاه‌های سونوگرافی قابلیت این را دارند که در هنگام انجام معاینه براساس ترجیحات پزشک و بیمار تنظیم شوند.ارگونومی آن‌ها به‌گونه‌ای طراحی شده است که راحتی کاربر در اولویت باشد. معمولا صفحه نمایش‌های LED بزرگ دارند که ارتفاع مانیتور و زاویه کنسول کنترل قابل تنظیم است. به‌همین‌دلیل علاوه‌بر دریافت جزئیات خیره‌کننده تصویر، فشار کمتری به بدن بیمار وارد می‌شود. اغلب دستگاه‌های سونوگرافی پیشرفته قابل جابه‌جایی هستند و این کار روند معاینه بیماران بستری در بخش‌های مختلف بیمارستان را آسان‌تر می‌کند.

سونوگرافی برای چه اندام هایی انجام می شود؟

سونوگرافي غده تيروئيد :

غده تيروئيد نيز مانند ساير غدد بدن مي تواند دچار تومورهاي توپر يا حفرات خالي ( کيست ) شود . معمولاً متخصص عدد مترشحه داخلي پس از معاينات اوليه و احياناً انجام اسکن راديو ايزتوپ ، سونوگرافي غده تيروئيد را به دو منظور درخواست مي کند :

1. تشخيص تومورهاي توپر از کيست ها
2. تشخيص اين مسئله که غده تيروئيد فقط در گردن قرار دارد يا اينکه به داخل سينه و پشت جناغ کشيده شده است . آمادگي هاي پيش از سونوگرافي غده تيروئيدنياز به آمادگي خاصي نيست .

در حين سونوگرافي حرف نزنيد و غير از مواقعي که پزشک سونوگرافيست اجازه مي دهد آب دهانتان را قورت ندهيد.

سونوگرافي بيضه ها

بيضه ها که اعضاءاصلي توليد مثل در مردان به حساب مي آيند نيز ممکن است بنا به دلايلي متعددي تحت سونوگرافي قرار گيرند . از جمله اين موارد مي توان با واريکوسل ( گشادي و اتساع سياهرگ هاي بيضه ) ، هيدروسل ( آب آوردن کيسه بيضه ) و بيضه هاي پايين نيامده ( بيضه هايي که پايين نيامده يا به داخل کانال کشاله ران و شکم کشيده شده اند ) ، ضربه هاي وارده به بيضه و پيچش بيضه ها و … اشاره نمود . معمولاً در حين بررسي سونوگرافي واريکوسل از بيمار خواسته مي شود تا نفس عميق کشيده و آن را در سينه حبس کند تا وريدهاي بيضه برجسته تر شده و راحت تر تحت بررسي قرار گيرند . به علاوه بيضه ها و کيسه بيضه در حالت ايستاده نيز تحت بررسي قرار مي گيرند .

حتماً نوزاد پسرتان را در ماه اول پس از تولد جهت معاينه بيضه ها به نزد متخصص اطفال ببريد . توجه داشته باشيد که پايين نيامدن بيضه ها و باقيماندن آنها در داخل شکم و کانال اينگوينال ( کشاله ران ) احتمال نازايي و بروز سرطان در بيضه ها را افزايش مي دهد . لذا بايد سريعاً تحت درمان و در صورت نياز ديگر اقدامات لازم و جراحي قرار گيرند .

آمادگي هاي پيش از سونوگرافي بيضه ها :

سونوگرافي بيضه ها نياز به آمادگي خاصي ندارد . رعايت بهداشت محدوده دستگاه تناسلي خارجي لازم است . هر چند اجباري در حذف موهاي ناحيه زهار وجود ندارد و رعايت بهداشت منطقه کافي است ولي بهتر است که روز قبل از مراجعه اقدام به نظافت موهاي اين ناحيه بنماييد .

سونوگرافي چشم

با استفاده از سونوگرافي مي توان اطلاعات باارزشي از کره چشم و فضاي پشت چشم و محتويات آن به دست آورد .
براي سونوگرافي چشم از دو روش :

1. سونوگرافي از روي پلک
2. سونوگرافي مستقيم از روي سطح قرنيه استفاده مي شود . با سونوگرافي چشم مي توان به بررسي قطره چشم ، وجود تومورهاي داخل چشمي و پشت کره چشم ، وضعيت عروقي چشم و…. دست يافت .

آمادگي هاي پيش از انجام سونوگرافي چشم؛

خانم ها بايد قبل از انجام اين سونوگرافي از استفاده از هر گونه مواد آرايشي صورت و خصوصاً پلک ها بپرهيزند .

قبل از انجام آزمون ، لنزهاي تماسي را از چشم خود خارج نمائيد .

در حين آزمايش حتي المقدور از پلک زدن بپرهيزيد .

سونوگرافي در ارتوپدي

سونوگرافي در بررسي بافت هاي نرم اندام ها و بخش هاي غضروفي نيز کاربرد دارد . از جمله اين بافت هاي نرم مي توان به وترها و رباط ها ، مفاصل و عضلات اشاره نمود .
اين روش در تشخيص بيماريهايي چون :

در رفتگي مادرزادي مفصل ران
پارگي تاندون پشت پا ( تاندون آشيل )
پارگي عضلات چرخاننده شانه
خونريزي داخلي عضلات
تومورها و کيست هاي بافتهاي نرم
منيسک هاي زانو اشاره نمود .